Çocuklarımızla arkadaş olmalıyız sözü yanlış anlaşılmaktadır. Yanlış anlamalar sonucunda çocuk erkil oluşmuştur. Bu tip ailelerde sınır koyma ve sorumluluk verme davranışları olumsuz örüntü içerisindedir. Hiç bir anne ya da baba çocuğu ile arkadaş düzeyinde ilişki kurmamalıdır.

Unutmamalıyız ki biz anneyiz, babayız. Arkadaş rolünde çocuğumuza yaklaşım sergilersek, çocuğumuzda bizi arkadaş modelinde görecektir. Bunun sonucu çocuk üzerinde kurduğumuz kontrol ve otoritemizi etkileyecektir.

Çocuklara yaklaşım konusunda aile tipleri, bilimsel olarak farklı modellere ayrılmıştır. Aile modellerinin özelliklerini dönem dönem de farkında olmadan kullanabilmekteyiz. Aşağıdaki aile modellerinden hangisine yakın olduğumuzu inceleyebiliriz.

Aile modelleri genel olarak beş gruba ayrılmaktadır;

Çocuk her kurala uymak zorundadır. Katı ve sert bir disiplin uygulanır. Çocuğun hata yapmasına fırsat verilmez. Aile mutlaka çocuğun hareketlerinde kusur bulur. Çocuğun her işine karışan bir tavır sergilerler.

Çocuğun özgüveni gelişmez. Pasif, silik, çekingen ve kolay etki altında kalan bir yapıya bürünür. Sürekli eleştirilme veya dayak çocuğun ruhsal yapısını bozar. Çocuk kolayca ağlamaya başlar. Arkadaşları ile uyumsuz ve kavgacı olabilir. İleri yaşlarda sıkıntılar karşısında dayanaksız ve çaresiz kalır.

Aile aşırı rahattır. Çocuğun sorumluluklarından kaçma vardır. Ana baba çocuğa örnek bir model olamaz. Çok çocuklu ailelerde rastlanma ihtimali daha fazladır. Çocuğun dünyasına girmek gibi bir kaygıları yoktur.

Çocuk bencil ve şımarık olur. Anne babasının dikkatini çekmek için alışılmadık davranışlar sergiler.

Aile çocuğa model olamadığı için çocuk kendine başka modeller seçer. Çocuk vaktinin tümünü arkadaşlarıyla geçirir. Genç yaşta çocuk zararlı alışkanlıklar edinmeye meyilli olur.

Otoriter aile tipine çok benzer. Aralarındaki fark bu aile tipinde şefkat, koruma güdüsü disiplinin önünde gelir. Çocuğa gereğinden fazla özen ve kontrol gösterilir. Özellikle anneler bu tip tavır sergiler. Çocuğun kendi yapması gereken işler bile koruyucu anne babalar tarafından yapılır.

Çocuk aşırı duygusal olur. İleri yaşlarda bile etrafına bağımlı olur. Toplum içinde kendi başına iş yapma cesaretini bulamaz. Çocuk anne babasından ayrı kalamaz, ileri yaşlarda bile sürekli anne babasının yanında olmak ister.

Genellikle genç ebeveynlerde ve ilk çocuğun yetiştirilmesinde görülür. Eşlerin çocuk yetiştirmeye farklı bakmaları ve bunu çocuğa yansıtmaları temel sebeptir. Baba otoriter ve baskıcı iken anne koruyucu bir tavır sergilerse bu da çocuğa yansırsa tutarsız aile oluşur.

Çocuk inatçı, asi ve hırçın olabileceği gibi içine kapalı ve pısırıkta olabilir. Çocukta dikkat eksikliği olabilir. Çocukta yalan söyleme gibi hastalıklar başlayabilir. Çocuk anne veya babadan birisine çok yaklaşırken diğerinden uzaklaşabilir.

Mükemmele en yakın aile tipidir. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. Evde herkesin söz hakkı vardır. Çocukta kendini ifade edebilir. Duygu ve görüşlere saygı vardır. Yanlışları sebebiyle çocuğa yaptırım uygulanır ama koyulan kurallar çocuğun anlama seviyesine inilerek mantıklıca izah edilir.

Özgüven sahibi bireyler yetişir. Kendini rahat ve kolayca ifade edebilir. Çocukta asilik ve kavgacılık görülmez. İleriki yaşlarda kendi ayakları üzerinde rahatça durabilir. Farklı hobilere yönelmesi daha sık görülür.

Genel olarak bir aile modeli tipinde yaklaşımlar sergileyebildiğimiz gibi, dönem dönem farklı model yaklaşımlarını da uygulayabilmekteyiz. Bu yaklaşım tarzlarının çocuklarımız üzerindeki etkilerini göz önüne alıp, yaklaşım modellerimizi bu doğrultuda belirlemeliyiz.

Çocuklarınızla birlikte sağlık, mutluluk ve huzur dolu yepyeni bir yıl dilerim…

Kübra Güven Dirican
Uzm. Klinik Psikolog